هستی‌شناسی : مبانی شکل‌گیری و جایگاه و کاربرد آن در علم اطلاعات و وب معنایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه اصفهان (نویسنده مسئول)

2 دانشیار علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه اصفهان

10.22081/jikm.2019.67909

چکیده

به تناسب پیشرفت علم و افزایش اطلاعات در طول تاریخ تمدن بشر، نیاز به ذخیره و بازیابی مؤثرتر این اطلاعات نیز بیش از پیش خود را نشان داد. درنتیجه همگام با تحولات علمی، ابزارهای ذخیره و بازیابی نیز متحول شد و به‌تدریج از نظام تطبیق کلید‌واژه‌ای به سمت معنا گرایش یافت. پیدایش این ابزارها از فهرست‌های دستی دوران باستان گرفته تا سرعنوان‌های موضوعی در سده نوزدهم و اصطلاح‌نامه در سده بیستم حاکی از چنین تحولاتی است. درنهایت با پیدایش علوم رایانه و محیط دیجیتال به‌ویژه وب در اواخر سده بیستم، تغییر پارادایم از ابزارهای ذخیره و بازیابی سنتی و مبتنی بر تطبیق کلیدواژه به سمت ابزارهای تبیین روابط معنایی یعنی هستی‌شناسی‌ها صورت گرفت، به‌نحوی که امروزه با ظهور وب معنایی، کاربرد هستی‌شناسی‌ها جهت بازیابی معنایی و مفهومی اطلاعات و دانش در وب بسیار حیاتی است. در میان پژوهش‌های صورت‌گرفته، تاکنون پژوهشی که به‌صورت مفصل تاریخ و مبانی شکل‌گیری هستی‌شناسی را از ابتدا کاویده باشد و مفهوم و کاربرد آن را در حوزه علم اطلاعات بررسی کرده باشد، کمتر به چشم می‌خورد. بر این اساس، مقاله حاضر به روش کتابخانه‌ای و مطالعه اسنادی ابتدا به مبانی شکل‌گیری، مفهوم و سیر تطور هستی‌شناسی از ابتدا تاکنون پرداخته و در ادامه، جایگاه هستی‌شناسی‌ها در حوزه علم اطلاعات و بازیابی اطلاعات به‌ویژه وب معنایی را تبیین کرده است.

کلیدواژه‌ها


  1. حسینی بهشتی، ملوک السادات و فاطمه اژه‌ای (1394)، «طراحی و پیاده‌سازی هستی‌شناسی علوم پایه بر اساس مفاهیم و روابط موجود در اصطلاح‌نامه‌های مرتبط»، پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات، ش30، ص677ـ 696.
  2. شادگار، بیتا، علیرضا عصاره و آزاده هراتیان‌ نژادی (1393)، وب معنایی: مفاهیم و تکنیک‌ها، تهران: ارمغان.
  3. صنعت‌جو، اعظم (1384)، «ضرورت بازنگری در ساختار اصطلاح‌نامه‌ها: بررسی عدم کارایی اصطلاح‌نامه‌ها در محیط اطلاعاتی جدید و قابلیت هستی‌شناسی‌ها در مقایسه با آن»، فصلنامه کتاب، ش64، ص79-92.
  4. مزینانی، علی (1389)، کتابخانه و کتابداری، تهران: سمت.
  5. میراندا لی، پائو (1379)، مفاهیم بازیابی اطلاعات، ترجمه: اسدالله آزاد و رحمت‌الله فتاحی، مشهد: دانشگاه فردوسی.
  6. Aufaure, M., B. Grand, M. Soto & M. Bennaser (2006), “Metadata and Ontology-Based Semantic web mining”, In Web, semantics and Ontology, London: Idea Group Publishing, pp.259-295.
  7. Berners-Lee, T. (2000), Semantic Web, Paper presented at XML 2000, Washington DC. Retrieved August 9, 2017https://www.w3.org/2000/Talks/1206-xml2k tbl/slide10-0.html.
  8. Berners-Lee, T., J. Hendler & O. Lassila (2001), “The Semantic Web,” Scientific American, 284(5), 34-43.
  9. Brachman, R. (1978), “Structured inheritance networks,” (Technical Report No. 3742) Cambridge, MA: Bolt Beranek & Newman.
  10. Comer, D. (2006), The Internet Book: Everything You Need to Know About Computer Networking and How the Internet Works (4th Edition), London: Pearson.
  11. Cure, O. (2006), “Mapping Databases to ontologies to design and maintain data in a semantic web environment,” Systemics, Cyberneticsand Informatics, 4 (4), pp.52-57.
  12. Fensel, D, (2004), Ontologies: A Silver Bullet for Knowledge Management and Electronic Commerce, Berlin: Springer.
  13. Garbacz, E. (2015), “Challenges for Ontological Engineering in the Humanities – A Case Study of Philosophy,” In Metadata and semantics research: 9th Research conference MTSR 2015, pp.27-38.
  14. Giri, K, (2011), “Role of Ontology in semantic web”, Journal of Library & Information Technology. 31 (2), pp.116-120.
  15. Gomez-Perez, A., M. Fernandez-Lopez & O. Corcho (2004), Ontological engineering, London: Springer-Verlag.
  16. Gruber, T. (1993) “Translation approach to portable ontologies”, Knowledge Acquisition, 5 (2), pp.199- 220.
  17. Guarino, N, D. Oberle & S. Staab (2009), In Handbook on Ontologies, Berlin, Heidelberg: Springer, pp.1-17.
  18. Harper, D. (2017), “Online Etymology Dictionary”, Retrieved from http://www.etymonline.com/ August 9, 2017.
  19. Hjorland, B. (2007), “Semantics and Knowledge Organization”, Annual Review of Information Science and Technology, 41(1), pp.367-405.
  20. Jacob, E (2003), “Ontologies and the Semantic Web”, Bulletin of the Association for Information Science and Technology, 24(9), pp.19-22.
  21. Legg, C. (2007), “Ontologies on the Semantic Web,” Annual Review of Information Science and Technology, 41(1), pp.407-451.
  22. Nakabasami, C. (2002), “An inductive approach to assertional mining of Web ontology revision,” Proceedings of the International Workshop on RuleMarkup Languages for Business Rules on the Semantic Web, Italy: RuleML.
  23. Nandini, D. (2014), Semantic web and Ontology, London: Bookboon.
  24. Peirce, C. S. (1940), Philosophy of Peirce: Selected writings (J. Buchler, Editor.), London: Routledge and Kegan Paul.
  25. Sizov, S (2007), “What makes you think that? The semantic web's proof layer,” IEEE Intelligent Systems, 2 (6), pp.94-99.
  26. Smith, B., & C. Welty (2001), “Ontology: Towards a new synthesis,” Proceedings of the International Conference on Formal Ontology in Information Systems, pp. iii-x.
  27. Smith, B. (2003b), “Ontology”, In Blackwell guide to the philosophy of computing and information, Oxford, UK: Blackwell, pp.155-166.
  28. Smith, R. (2004), “Aristotle’s logic,” Stanford encyclopedia of philosophy. Stanford, CA: Stanford University, Retrieved August 26, 2017, from http://plato.stanford. edu/ entries/aristotle-logic.
  29. Sowa, J. (2001a), “Building, Sharing, and Merging Ontologies,” Retrieved from http://www.jfsowa.com/ontology/ontoshar.htm, August 10, 2017.
  30. Van Inwagen, P., Sullivan, M. (2017), “Metaphysics”, The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Edward N. Zalta (editors.). Retrieved from https://plato.stanford. edu/archives/ fall2017/entries/metapysics, August 20, 2017.