نگرشی تطبیقی به فرهنگ‌نامه‌های تخصصی کلام اسلامی، نقاط قوت و ضعف

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 محقق و کارشناس فرهنگ‌نامه پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی(نویسنده مسئول)

2 عضو هیئت علمی و مدیرگروه معارف اسلامی دانشگاه علامه طباطبایی

10.22081/jikm.2019.67907

چکیده

با افزایش روزافزون حجم اطلاعات بشری در زمینه‌های گوناگون، پژوهندگان در دست‌یابی به اطلاعات کافی و مفید در بازه زمانی کوتاه، در هر یک از موضوعات مورد نظر خویش، دچار مشکل شدند. تدوین «منابع مرجع» مانند فرهنگ‌نامه‌ها و دانش‌نامه‌ها، یکی از چاره‌اندیشی‌های بشر برای رفع این مشکل بوده است. این نوشتار‌ به بررسی و ارزیابی مهم‌ترین فرهنگ‌نامه‌ها و دانش‌نامه‌هایی می‌پردازد که از سال 1370 تا 1387ش در حوزه کلام اسلامی نگارش یافته و در دسترس محققان قرار گرفته است. پیش از ورود به ارزیابی هر یک از این آثار، درباره بعضی از منابع مرجع، ازجمله لغت‌نامه‌ها‌، اصطلاح‌نامه‌‌ها، فرهنگ‌نامه‌ها‌ و دانش‌نامه‌ها و تفاوت‌های آنها و نقش‌ها و کارکرد هر یک در ارتقای دانش‌ بشری توضیحاتی مختصر داده شده است، آن‌گاه به بحث اصلی؛ یعنی ارزیابی فرهنگ‌نامه‌ها و دانش‌نامه‌های کلامی و نقاط قوت و ضعف آنها پرداخته شده است. تعداد این منابع، اعم از فارسی و عربی پنج تا است. در پایان، یکی دیگر از منابع فرهنگ‌نامه‌ای کلام اسلامی که در آینده نزدیک انتشار می‌یابد، معرفی و به امتیازات آن اشاره شده است.

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم
  2. آذرنوش، آذرتاش (۱۳۷۹ش)، فرهنگ معاصر عربیفارسی، چ۱، تهران: نشرنی.
  3. احمدی گیوی، حسین (۱۳۷۳ش)، آیین پژوهش و مرجع‌نگاری، تهران: مؤسسه نشر هما.
  4. انوری، حسن و دیگران (۱۳۸۱ش)، فرهنگ بزرگ، تهران: انتشارات سخن.
  5. پژوهشکده تحقیقات اسلامی (1385ش)، فرهنگ شیعه، چ۱، قم: زمزم هدایت.
  6. جرالد جهودا، جودیت شیک براوانکل (1383ش)، مبانی مرجع، فنون پرسش‌کاوی و پاسخ‌یابی از منابع کتابخانه، ترجمه: محمدحسین دیانی و عبدالحمید معرف‌زاده، چ۳، مشهد: به ‌نشر (آستان قدس رضوی).
  7. جمعی از نویسندگان (۱۳۷۵ش)، دائرة‌المعارف تشیع، چ۳، تهران: نشر شهید سعید محبی.
  8. ـــــــــــــــ (1387ش)، دانشنامه کلام اسلامی، چ۱، قم: مؤسسه امام صادق(ع).
  9. ـــــــــــــــ (1415ق)، شرح المصطلحات الکلامیة، چ۱، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
  10. جمعی از متخصصین (1428ق)، با اشراف احمد ابوحافه، معجم النفائس الکبیر، بیروت: دار النفایس.
  11. سلطانی، پوری و فروردین راستین (1381ش)، دانشنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی، چ۲، تهران: فرهنگ معاصر.
  12. حییم، سلیمان (۱۳۸۷ش)، فرهنگ معاصر بزرگ دوسویه، انگلیسیفارسی، فارسیانگلیسی، چ۱، تهران: فرهنگ معاصر.
  13. خاتمی، احمد (1370) فرهنگ علم کلام، تهران، انتشارات صبا.
  14. خواجه طوسى‏، نصیرالدین (1405ق)، تلخیص المحصل المعروف بنقد المحصل‏، چ۲، بیروت: دار الأضواء.
  15. سمیح دغیم (1998م)، موسوعة مصطلحات علم الکلام الاسلامی، چ۱، بیروت: مکتبة لبنان ناشرون.
  16. شیخ طوسی، محمد بن حسن (1406ق)، الاقتصاد فیما یتعلق بالاعتقاد، چ۱، بیروت: دارالاضواء.
  17. صدر الدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1422ق)، شرح هدایة الاثیریة، بیروت: نشر مؤسسة التاریخ العربی.
  18. عمید، حسن (1383ش)، فرهنگ فارسی عمید، تهران: انتشارات امیرکبیر.
  19. کتس، ویلیام ا. (1384ش)، کتابخانه‌های الکترونیکی ایران و کتاب‌داران مرجع، ترجمه: محسن عزیزی، تهران: نشر کتابدار.
  20. لاهیجی، عبدالرزاق (1383ش)، گوهر مراد، چ۱، تهران: نشر سایه.
  21. محمدی‌فر، محمدرضا (1376ش)، فرهنگ جامع مرجع‌شناسی، چ۱، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  22. وزیرپور کشمیری، مهردخت (1386)، مرجع‌شناسی عمومی لاتین، تهران: نشر کتابدار.
  23. یعقوب‌نژاد، محمدهادی (1375ش)، درآمدی بر مبانی اصطلاح‌نامه علوم اسلامی، چ۱، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.