نقش آنتولوژی فقه در موضوع‌شناسی فقهی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

10.22081/jikm.2019.67906

چکیده

موضوع‌شناسی یکی از محورهای اساسی در استنباطات فقهی است و همواره یکی از دغدغه‏های فقیه، شناخت دقیق موضوعات فقهی است. بعضی از فقیهان نیز تصریح کرده‏اند که پنجاه درصد کار فقیه، شناخت موضوعات است. پرسش این است که آیا از شیوه‏های مدیریت اطلاعات می‏توان برای شناخت موضوعات جدید فقهی استفاده کرد. هدف این پژوهش اثبات این مطلب است که شیوه آنتولوژی که یکی از شیوه‏های جدید علم دانش‌شناسی است، می‌‌تواند فقیهان را در تشخیص موضوعات فقهی یاری رساند. برای تحقق این هدف، با روشی توصیفی و تحلیلی ثابت شده است که یکی از راه‌‌های تشخیص موضوعات فقهی، تفریع فروعات یک موضوع از یک سو و کشف نوع ارتباطات واقعی و هستی‌شناختی آن با موضوعات مختلف فقهی از سوی دیگر است و آنتولوژی به دلیل ماهیت و بافت آن، چنین بستری را فراهم می‌‌آورد؛ به همین جهت فقیهان را قادر خواهد ساخت موضوعات فقهی را بهتر تشخیص دهند.

کلیدواژه‌ها


  1. ابن منظور، محمد بن مکرم‏ (1414ق)، لسان العرب‏، چ3، بیروت: دار صادر.
  2. ابن‌شعبه حرانی، حسن بن ‌علی (1404ق)، تحف العقول، چ۱، قم: نشر جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  3. احسایى، ابن ‌ابى‌جمهور، محمد بن‌ على (1410ق)، الاقطاب الفقهیه علی مذهب الامامیه، چ۱، قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشى نجفى(ره).
  4. احمد بن ‌فارس بن ‌زکریا، ابوالحسین (1404ق)، معجم مقائیس اللغة، چ۱، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم‌.
  5. امام خمینی (1363)، تهذیب الاصول، به تقریر جعفر سبحانی، قم: نشر جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  6. ــــــــــــــــ (1368)، الرسائل، به تقریر مجتبی تهرانی، قم: نشر اسماعیلیان.
  7. ــــــــــــــــ (بی‌تا)، صحیفه نور.
  8. جزری، ابن‌اثیر، مبارک بن محمد‌ (بی‌تا)، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر‌، چ۱، قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
  9. جمعی از محققان، پایگاه مدیریت اطلاعات علوم اسلامی، اصطلاح نامه فقه، به آدرس: https://thesaurus.isca.ac.ir
  10. جناتی، محمدابراهیم (1372)، ادوار اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی، تهران: نشر مؤسسه کیهان.
  11. خمینی، مصطفی (1418ق)، خیارات، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
  12. راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412ق)، مفردات ألفاظ القرآن، چ1، بیروت.
  13. شریف رضی، محمد بن حسین (1414ق)، نهج البلاغه، تحقیق: فیض‌الاسلام، قم: نشر هجرت.
  14. شیخ حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق)، وسائل الشیعه، قم: نشر مؤسسه آل البیت(ع).
  15. شیخ‌شعاعی، فاطمه (1384)، «هستی‌شناسی‌ها و وب معنایی»، مجله فصلنامه کتاب.
  16. شیخ طوسی، محمد بن‌ حسن (1387ق)، المبسوط فی فقه الامامیة، تهران: نشر مکتبة المرتضویة.
  17. ــــــــــــــــ (1403ق‌)، عدة الاصول، چ۱، قم: مؤسسة آل البیت: لاحیاء التراث.
  18. صدر، محمدباقر (1405ق)، بحوث فی علم الاصول، به تقریر سیدمحمود هاشمی، قم: نشر مجمع علمی شهید صدر.
  19. ــــــــــــــــ (1415ق)، دروس فی علم الاصول، قم: نشر جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  20. صفار، محمد بن‌حسن (1404ق)، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد9، قم: نشر کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
  21. صفری، مهدی (1383)، «مدل‌سازی مفهومی در بازنمون رسمی دانش شناختی در هوش مصنوعی و نظام‌های اطلاعاتی»، مجله اطلاع‌شناسی، ش4.
  22. صنعت‌جو، اعظم (1384)، «ضرورت بازنگری در ساختار اصطلاح‌نامه‌ها»، مجلهفصلنامه کتاب، ش64.
  23. ــــــــــــــــ (1390)، «مقایسه کارآمدی اصطلاح‌نامه و هستی‌شناسی در بازنمون دانش»، مجله پژوهشنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی، ش1.
  24. طریحی، فخر الدین بن محمد (1375)، مجمع البحرین، چ3، تهران، مرتضوی.
  25. عاملى، جمال‌الدین، حسن بن ‌زین‌الدین(1418ق‌)، معالم الدین و ملاذ المجتهدین (قسم الفقه)، چ۱، بی‌جا: مؤسسة الفقه للطباعة و النشر‌.
  26. فرحناک، علی‌رضا (1390)، موضوع‌شناسی در فقه: گفتگو با جمعی از اساتید محترم حوزه و دانشگاه، چ۱، قم: نشر پژوهشگاه علوم وفرهنگ اسلامی.
  27. کلینی، محمد بن ‌یعقوب (1407ق)، الکافی، تهران: دارالکتب الاسلامیة.
  28. محقق حلى، نجم‌الدین جعفر بن ‌حسن (1403ق‌)، الاجتهاد و التقلید (معارج الأصول)، چ۱، قم: مؤسسه آل البیت(ع).
  29. مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۷۴)، «اقتراح» مجله نقد و نظر، س۲، ش۵.
  30. موسوی جزایری، طیب (1408ق)، کشف الاسرار فی شرح الاستبصار، قم: مؤسسه دارالکتاب.
  31. نائینی، محمدحسین (1416ق)، فوائد الاصول، قم: نشر جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.