درآمدی بر اصطلاح‌نامه منطق جدید

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

10.22081/jikm.2019.67905

چکیده

از عمر منطق جدید در ایران مدت زیادی نمی‌گذرد؛ اما این دانش در سالیان اخیر با انتشار آثار ترجمه‌ای و تألیفی و تأسیس رشته‌ها و گرایش‌های دانشگاهی رواج و رونق یافته است. تدوین اصطلاح‌نامه این حوزه دانش به منظور ذخیره، طبقه‌بندی و بازیابی اطلاعات، در راستای اطلاع‌رسانیِ سریع و مبتنی بر ابزارهای نو فناوری، یکی از بایسته‌های مربوط به این دانش نوپا است؛ اما با عنایت به اینکه زادگاه «منطق جدید»، مغرب‌زمین است و مباحث موجود در آثار منتشرشده در ایران - اعم از ترجمه و تألیف - به‌نوعی برگردان آثار غربیان است، انجام این مهم، با دشواری‌هایی روبه‌رو است که ازجمله آنها، عدم به‌کار‌گیری اصطلاحات استاندارد و کلیدواژه‌های یکنواخت برای انتقال مفاهیم دانشی به زبان فارسی است. یکی از مشکلات ناشی از این امر، زمینه‌سازی مغالطه اشتراک لفظی و سردرگمی خوانندگان و مخاطبان این آثار است. نوشتار حاضر که به روش توصیفی - تحلیلی سامان یافته، بعد از نگاهی گذرا به چیستی منطق جدید و شاخه‌های مختلف آن، و ارائه نمونه‌هایی از اختلاف و تعدد الفاظِ ناظر به مفاهیم کلیدی منطق جدید در آثار منتشرشده به زبان فارسی (اعم از آثار ترجمه‌ای و تألیفی)، ساختاری از رده‌های اولیه «اصطلاح‌نامه منطق جدید» ارائه می‌کند و از طریق رابطه هم‌ارزی، الفاظ مختلفِ ناظر به معنای واحد را می‌نمایاند. پیشنهاد این پژوهش آن است که در تدوین اصطلاح‌نامه منطق جدید شتاب شود، تا از میزان ناهماهنگی در به‌کارگیری الفاظ و پیامدهای نامطلوب آن کاسته شود.

کلیدواژه‌ها


  1. آتشین‌صدف، محمدرضا (1392)، «منطق جدید چیست؟»، رهنامه پژوهش، بهار و تابستان، ش13و14، ص43ـ48.
  2. اردشیر، محمد (1383)، منطق ریاضی، چ۱، تهران: انتشارات هرمس.
  3. انواری، سعید و علی گلباز (1390)، «نگاهی به سیر پیدایش و گسترش آثار منطق جدید به زبان فارسی»، کتاب ماه فلسفه، س۴، ش۴۸، ص۱۲۲-۱۳۱.
  4. پایا، علی (1382)، فلسفه تحلیلی مسائل و چشم‌اندازها، چ۱، تهران: طرح نو.
  5. پریست، گراهام (1383)، درآمدی به منطق، ترجمه: امیر دیوانی، چ۱، قم: انتشارات دانشگاه مفید.
  6. تیدمن، پل و هاوارد کهین (1383)، درآمدی نو به منطق، ترجمه: رضا اکبری، چ۱، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق7.
  7. حیدری، داوود (1389)، منطق استدلالمنطق حملی، چ۱، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
  8. دین‌محمدی، غلامرضا (1384)، درآمدی به زبان و منطق، چ۱، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  9. رید، استیون (1385)، فلسفه منطق ربط، ترجمه: اسدالله فلاحی، چ۱، قم: انتشارات دانشگاه مفید.
  10. عبودیت، عبدالرسول (1382)، اثبات وجود خدا به روش اصل موضوعی، چ۱، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی - پژوهشی امام خمینی;.
  11. فلاحی، اسدالله (1388)، «تحلیل قضایای خارجیه با محمول وجود»، فصلنامه معرفت فلسفی، س۶، ش۲۳، ص۵۱-۷۶.
  12. فلاحی، اسدالله (1385)، «تکثرگرایی در منطق»، نامه مفید، ش۵۳، ص۹۱-۱۱۰.
  13. کاپلستون، فردریک (1362)، تاریخ فلسفه، ج۱، ترجمه: سیدجلال‌الدین مجتبوی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  14. کرد فیروزجایی، یارعلی (1382)، فلسفه فرگه، چ۱، قم: مرکز انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهش امام خمینی;.
  15. مصاحب، غلامحسین (1366)، مدخل منطق صورت، چ۲، تهران: انتشارات حکمت.
  16. ـــــــــــــــــ (1374)، «منطق»، دائرة‌المعارف فارسى، ج2، تهران: امیرکبیر.
  17. موحد، ضیاء (1372)، درآمدی به منطق جدید، چ۲، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  18. ـــــــــــــــــ (1376)، «تمایزات مبنایی منطق قدیم و جدید»، نامه مفید، ش۱۰، ص69ـ80.
  19. ـــــــــــــــــ (1381)، منطق موجهات، چ۱، تهران: انتشارات هرمس.
  20. ـــــــــــــــــ (1382)، از ارسطو تا گودل، چ۱، تهران: انتشارات هرمس.
  21. نبوی، لطف‌الله (1377)، مبانی منطق جدید، چ۱، تهران: انتشارات سمت.
  22. ـــــــــــــــــ (1384)، مبانی منطق و روش‌شناسی، چ۱، تهران: انتشارات دانشگاه تربیت مدرس.
  23. ـــــــــــــــــ (1385)، تراز اندیشه، چ۱، تهران: بصیرت.
  24. یعقوب‌نژاد، محمدهادی (1375)، درآمدی بر مبانی اصطلاح‌نامه علوم اسلامی، چ۱، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.