معناشناسی واژه تربیت با محوریت دعای بیست و پنج صحیفه سجادیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

علوم قران وحدیث دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد واحد یادگارامام

10.22081/jikm.2022.60890.1058

چکیده

واژه «تربیت» یکی از مهمترین واژه‌های کاربردی در علوم مختلف ازجمله علم روانشناسی است به‌طوری‌ که روانشناسان و پژوهشگران حوزه تعلیم وتربیت، تعاریف و معانی مختلف و متفاوتی را از آن بیان داشته‌اند‌. همچنین آموزه‌های دین مبین اسلام، به‌صورت خاص به این امر مهم پرداخته است از جمله می‌توان به دعای بیست وپنجم از صحیفه سجادیه اشاره نمود.
پژوهش حاضر، تدبر و تأملی در معنی و مفهوم واژه «تربیت» در دعای بیست وپنجم صحیفه سجادیه است. این پژوهش بر آن است تا با کمک دانش معناشناسی و تحلیل عبارات این دعا، معانی و مفاهیم مورد نظر امام سجاد(ع) را از استعمال این واژه و مشتقات آن تبیین نماید.
در این پژوهش، ابتدا معنای لغوی و اصطلاحی واژه «تربیت» براساس ریشه‌یابی آن در کتاب‌های لغت، بیان می‌شود وسپس کاربرد آنها در آیات قران وروایات معصومین(ع) بررسی شده و با استناد به معانی و مفاهیم گفته شده و شواهد لفظی و معنایی مشابه در آیات وروایات دیگر، معنا و مفهوم واژه «تربیت» و مشتقات آن که در دعای بیست وپنجم صحیفه سجادیه توسط امام سجاد(ع) ‌به‌کاربرده شده است روشن می‌گردد.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Semantic Analysis of the Concept of Tarbiyah (Upbringing) with Emphasis on the Twenty-Fifth Supplication of Al-Sahifa al-Sajjadiyya نماد «مورد تأیید انجمن»

نویسنده [English]

  • Azadeh Parsa
Department of Theology, Faculty of Humanities, Yadegar Imam Azad University
چکیده [English]

The term tarbiyah (upbringing or education) is one of the most significant concepts employed across various disciplines, particularly in psychology. Psychologists and scholars in the field of education have offered diverse and sometimes differing definitions and interpretations of this concept. Likewise, the teachings of Islam devote special attention to the subject, one notable example being the Twenty-Fifth Supplication of Al-Sahifa al-Sajjadiyya. This study examines the meaning and conceptual dimensions of the term tarbiyah as it appears in the Twenty-Fifth Supplication of Al-Sahifa al-Sajjadiyya. Employing the principles of semantics and textual analysis, the research seeks to clarify the meanings and concepts intended by Imam al-Sajjad (A.S.) through his use of this term and its derivatives. The study first investigates the lexical and technical meanings of tarbiyah through an etymological analysis based on classical Arabic lexicons. It then examines the usage of the term in the Qur'an and the traditions (hadiths) of the Infallible Imams (A.S.). Finally, by drawing upon these meanings and comparable verbal and semantic evidence found in other Qur'anic verses and narrations, the study elucidates the meanings and implications of tarbiyah and its derivatives as employed by Imam al-Sajjad (A.S.) in the Twenty-Fifth Supplication of Al-Sahifa al-Sajjadiyya.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tarbiyah (Upbringing), Al-Sahifa al-Sajjadiyya, Semantics
  • Educator, Learner
* قرآن کریم
** نهج البلاغه
*** صحیفه سجادیه
ابن فارس، احمد. (14۰4).  معجم مقاییس اللغة (محقق: عبدالسلام محمد‌هارون). قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ابن منظور، محمد بن مکرم. (1416ق). لسان العرب. بیروت: داراحیاءالتراث العربی.
ابن میثم بحرانی، کمال‌الدین. (1375). شرح نهج البلاغه (ج5). مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
آمدی، عبدالواحد بن محمد (گردآورنده). (1368). غرر الحکم و درر الکلم: مجموعة من کلمات و حکم الإمام علی× (مصحح: مهدی رجایی). قم: دار الکتاب الإسلامی.
آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن. (1378ق). الذریعة الی تصانیف الشیعه (چاپ دوم، ج15). بیروت، دار الاضواء.
بامداد، محمود. (1343). ادب چیست؟ ادیب کیست؟. تهران، مؤسسه انتشاراتی و مطبوعاتی اشرفی.
حرّ عاملی (شیخ)، محمدحسن. (1412ق). وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
حسن‌زاده آملی، حسن. (1417ق). المحقق الطباطبایی فی ذکراه السنویة الاولی (ج3). قم، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.
دیلمی، حسن بن محمد. (1375). إرشاد القلوب : المنجی من عمل به من ألیم العقاب. تهران: دارالاسوه.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1416ق). معجم مفردات الفاظ القرآن (محقق: ندیم مرعشی). بیروت: دارالتعارف.
رشیدپور، مجید. (1378). آشنایی با تعلیم و تربیت اسلامی (با تأکید بر روش‌ها). تهران: انتشارات انجمن اولیا و مربیان.
شریف قریشی، باقر. (1362). النظام التربوی فی الاسلام. تهران: فجر.
شریفی، محمود؛ زینالی، سیدحسین؛ احمدیان، محمود؛ سیدمحمود مدنی. (1396). موسوعة کلمات الامام الحسین×. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
زبیدی، محمدمرتضی. (1306ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دار مکتبة الحیاة .
طباطبایی، محمدرضا. (1361). صرف ساده. قم: دارالعلم.
طریحی، فخرالدین بن محمد. (1985م). مجمع البحرین (ج1). بیروت: دار و مکتبة الهلال.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1393ق). المیزان فی تفسیرالقرآن (الطبعة الثانیة). بیروت: اعلمی.
طبرسی، علی بن حسن. (1379).  مشکاة الانوار فی غرر الاخبار. قم: دارالثقلین.
طبرسی، حسن بن فضل. (1370).  مکارم الأخلاق. قم: الشریف الرضی.
عبدالباقی، محمد فؤاد. (1397). المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الکریم. قم: اسماعیلیان.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (14۰5ق). کتاب العین. قم: دارالهجرة.
قمی، عباس. (1379). مفاتیح الجنان. تهران: نشر الهادی.
مصطفوی، حسن. (1416ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: موسسة الطباعة والنشر.
مدنی، علیخان بن احمد (شارح). (1368). ریاض السالکین فی شرح صحیفة سید الساجدین. قم: مؤسسه آل البیت.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (1362).  بحارالانوار (ج77، 107). بیروت: داراحیاء التراث العربی
مکارم شیرازی، ناصر. (1374). تفسیر نمونه (ج22). تهران: دارالکتب اسلامیه.