نقش حوزه و دانشگاه در تحقق تمدن نوین اسلامی در منظومه فکری شهید آیت‌الله خامنه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار. گروه معارف اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران.

2 گروه حقوق،واحد ورامین- پیشوا،دانشگاه آزاد اسلامی،تهران،ایران

10.22081/jikm.2026.75821.1135

چکیده

تمدن‌ها همواره در مسیر اعتلای خود فراز و فرودهایی داشته‌اند و در رویارویی با دیگر فرهنگ‌ها و تمدن‌ها، می‌باید تلاش کنند از ایده‌ها، دستاوردها و هویت فرهنگی خود حفاظت نمایند. تمدن نوین اسلامی که اولین بار توسط شهید آیت‌الله خامنه‌ای تئوریزه گردیده، در واقع همان احیای تمدن اسلامی است که با پیروزی انقلاب اسلامی ایران نگاه‌ها به آن معطوف شده است. در منظومه فکری شهید آیت‌الله خامنه‌ای&، علم مهمترین ابزار آبرو، پیشرفت و اقتدار کشور و حوزه و دانشگاه نیز مهمترین تربیت کننده مدیران آینده کشور می‌باشند. حال پرسش این است که نقش حوزه و دانشگاه در تحقق تمدن نوین اسلامی در منظومه فکری شهید آیت‌الله خامنه‌ای چیست؟ در فرضیه بیان می‌شود که حوزه و دانشگاه در تحقق شاخصه‌های تمدن ساز نقش اساسی دارند. پژوهشگران در این مقاله با استفاده از روش اسنادی با اتکا به منابع مکتوب کتابخانه‌ای و مقالات اینترنتی به واکاوی شاخص‌های تمدن اسلامی از دیدگاه تعالیم اسلام از جمله ایمان، اخلاق، علم، عدالت، عقل‌گرایی و مجاهدت پرداخته و نتایج این تحقیق حاکی از آن است که حوزه و دانشگاه در تحقق شاخص‌های تمدن نوین اسلامی از جمله خدامحوری، علم آموزی و خردگرایی، خلاقیت، پیوند علم و عمل، کرسی‌های آزاداندیشی و کسب مرجعیت علمی از دیدگاه مقام معظم رهبری تأثیرگذارند.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Role of Seminaries and Universities in Realizing the New Islamic Civilization within the Intellectual Framework of Martyr Ayatollah Khamenei

نویسندگان [English]

  • Asghar Rajabi Deh Borzu'i 1
  • Mohammad Bidgoli 2
1 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Tehran, Iran
2 Islamic Azad University, Varamin-Pishva Branch, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Civilizations have always experienced periods of rise and decline in their development. In their encounters with other cultures and civilizations, they must strive to safeguard their ideas, achievements, and cultural identities. The concept of the new Islamic civilization, first theorized by Martyr Ayatollah Khamenei, represents a revival of Islamic civilization that has attracted renewed attention following the victory of the Islamic Revolution in Iran. Within Ayatollah Khamenei’s intellectual framework, knowledge is the most important instrument of national dignity, progress, and power, while Islamic seminaries and universities are the principal institutions responsible for educating the country's future leaders. The central research question is: What role do Islamic seminaries and universities play in realizing the new Islamic civilization within Martyr Ayatollah Khamenei’s intellectual framework? The study hypothesizes that seminaries and universities play a fundamental role in realizing the characteristics and indicators of civilization-building. Using a documentary research method based on written library sources and online articles, the researchers examine the indicators of Islamic civilization in light of Islamic teachings, including faith, ethics, knowledge, justice, rationality, and striving. The findings indicate that, from the perspective of the Supreme Leader of Iran, seminaries and universities play a significant role in realizing the indicators of the new Islamic civilization, including God-centeredness, the pursuit of knowledge and rationality, creativity, the integration of knowledge and practice, forums for free thought, and the attainment of scientific authority.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ayatollah Khamenei
  • new Islamic civilization
  • seminaries and universities
  • forums for free thought
  • scientific authority
* قرآن کریم
** نهج البلاغه
الامدی، عبدالواحد. (1407ق). غررالحکم و دررالکلم. بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
پاینده، ابوالقاسم. (1324). ترجمه نهج الفصاحه. تهران: نشر دنیای دانش
جان احمدی، فاطمه(1388). تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی. تهران: انتشارات نشر معارف.
جعفری، علامه محمدتقی. (1373). فرهنگ پیرو، فرهنگ پیشرو (ج6). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
خامنه‌ای شهید. (01/05/1393).  بیانات مقام معظم رهبری در دیدار دانشجویان. https://farsi. khamenei.ir
خامنه‌ای شهید. (01/01/1385). بیانات مقام معظم رهبری در دیدار زائرین و مجاورین حرم مطهر رضوی. https://farsi. khamenei.ir
خامنه‌ای شهید. (21/07/1399).‌ بیانات مقام معظم رهبری در ارتباط تصویری با مراسم دانش‌آموختگی دانشجویان دانشگاه‌های افسری. https://farsi. khamenei.ir
خامنه‌ای شهید. (18/02/1384).‌ بیانات مقام معظم رهبری ر دیدار کارکنان مجتمع مس سرچشمه. https://farsi. khamenei.ir
خامنه‌ای شهید. (19/04/1383).‌ بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از مسئولان و نخبگان استان همدان‌. https://farsi. khamenei.ir
خامنه‌ای شهید. (28/07/1395).‌  بیانات مقام معظم رهبری در دیدار نخبگان علمی جوان. https://farsi. khamenei.ir
خامنه‌ای شهید. (23/07/1391).‌  بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جوانان خراسان شمالی https://farsi. khamenei.ir
خامنه‌ای شهید. (04/09/1397).‌ بیانات مقام معظم رهبری در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی. https://farsi. khamenei.ir
دیلمی، حسن بن محمد. (1409ق). ارشاد القلوب. قم: نشر شریف رضی.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1416). المفردات الفاظ القرآن. بیروت: نشر دارالقلم.
رضوانی، علی اصغر. (1386). اسلام شناسی و پاسخ به شبهات (چاپ سوم). قم: انتشارات مسجد مقدس جمکران.
رنان، کالین. (1371). تاریخ علم کمبریج (مترجم: حسن افشار). تهران: نشر مرکز
زرین کوب، عبدالحسین. (1384). کارنامه اسلام (چاپ نهم). تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
زمانی محجوب، حبیب. (1401). مؤلفه‌ها و شاخص‌های تمدن نوین اسلامی از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای، مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی، 2(4)، صص 183-153.
زیباکلام، صادق. (1378). ما چگونه ما شدیم. تهران: انتشارات روزنه.
ساروخانی، باقر. (1389). روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی(اصول و مبانی). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
سپهری، محمد. (1385). تمدن اسلامی در عصر امویان. تهران: نورالثقلین.
طباطبایی، محمدحسین.(1374). المیزان فی تفسیر القرآن (مترجم: سیدمحمد باقر موسوی همدانی، چاپ پنجم). قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
علم الهدی، منصور. ( 1393 ). درآمدی بر شناخت حوزه و روحانیت. مؤسسه امام خمینی.
فوزی، یحیی؛ صنم زاده، محمودرضا. (1391)، تمدن اسلامی از دیدگاه امام خمینی (ره)، تاریخ و فرهنگ تمدن اسلامی، 3(9) ، صص 7-40.
کرمی چمه، احسان؛ فروهی، ناصر؛ عباس زاده، عباس. (1404). تحلیل شاخص‌های تمدن نوین اسلامی در اندیشه شهید آیت‌الله خامنه‌ای با تأکید بر آیات قرآن، مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی، 5(10)، صص 110-87.
لوکاس، هنری. (1384)، تاریخ تمدن (ج1، مترجم: عبدالحسین آذرنگ، چاپ ششم). تهران: سخن.
مجلسی، محمدباقر. (1386). بحارالانوار (چاپ چهارم). تهران: نشر اسلامیه.
منیری، حمیدرضا؛ بیاتی، هادی. (1402). الگوی پارادایمی ویژگی‌های دانشگاه تمدن ساز در فرآیند تحقق تمدن نوین اسلامی با رویکرد تحلیلی داده بنیاد و روش سیستماتیک از منظر آیت‌الله ‌خامنه‌ای، پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 12(2)، صص 182-156.