فراتحلیل مدیریت دانش با رویکرد اسلامی (دین بنیان)

افراسیابی, زهرا; حسین پور, رضا

doi:10.22081/jikm.2026.74182.1108

فراتحلیل مدیریت دانش با رویکرد اسلامی (دین بنیان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ دانشکده علوم اجتماعی و فرهنگی دانشگاه جامع امام حسین(ع)، تهران، ایران

² استادیار. دانشکده علوم اجتماعی و فرهنگی دانشگاه جامع امام حسین(ع)، تهران، ایران

10.22081/jikm.2026.74182.1108

چکیده

مدیریت دانش به‌عنوان یکی از علوم روز و یکی از عوامل موفقیت، مورد توجه بسیاری از سازمان‌های پیشرو در دوران معاصر است. سازمان‌ها با ایجاد دانش و گسترش و نشر آن، به موفقیت در افزایش بازده و اهداف سازمانی، دست خواهند یافت. از این‌رو مدیریت دانش به‌عنوان یک رشته با هدف ارتقای بهره‌وری در سازمان شناخته شده است. این تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی- تحلیلی با استفاده از روش فراتحلیل به شناسایی مؤلفه‌ها و زیر ساخت‌های مدیریت دانش اسلامی می‌پردازد. تحقیقات انجام شده مورد استفاده برای این فراتحلیل شامل 11 مقاله علمی پژوهشی در بازه زمانی 1392 تا 14۰2 است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که فرایند مدیریت دانش شامل سکوت، کسب دانش، نگهداری دانش، ‌به‌کارگیری دانش و انتشار آن است که با تحقق زیر ساخت‌های هشتگانه شامل زیرساخت فرهنگی، حمایت مدیریت و رهبری، سیستم منابع انسانی، گرو ه‌های دانش، بهبود پیوسته، فناوری‌های اطلاعات، ابزارهای مدیریت دانش، شبکه‌های رسمی و غیررسمی است و پنج مرحله عملیاتی نیز با مدیریت صحیح در کسب دانش آغاز می‌شوند. هدف اصلی در این پژوهش، شناسایی و تبیین مؤلفه‌های اصلی مدیریت دانش اسلامی در منابع اسلامی با توجه به پژوهش‌های انجام شده است، ‌‌چراکه دانش و ارزش آن در مهمترین منابع دینی اسلام مانند قرآن و روایات متعدد چنان گسترده و برجسته است که گویی برای انسان تنها هدف زیستن دستیابی به علوم و مدیریت صحیح آن است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

ب) داده کاوی در دانش های اسلامی

عنوان مقاله [English]

A Meta-Analysis of Knowledge Management from an Islamic (Religion-Based) Perspective

نویسندگان [English]

zahra Afrasyabi ¹
Reza Hosseinpour ²

¹ Faculty of Social and Cultural Sciences, Imam Hossein Comprehensive University, Tehran, Iran

² Assistant Professor, Faculty of Social and Cultural Sciences, Imam Hossein Comprehensive University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

Knowledge management, as one of the contemporary disciplines and a key factor for success, has attracted considerable attention from leading organizations in the modern era. Through the creation, development, and dissemination of knowledge, organizations can improve productivity and achieve their organizational goals more effectively. Accordingly, knowledge management has emerged as a discipline aimed at enhancing organizational efficiency and performance.
The present study is applied in terms of purpose and employs a descriptive-analytical methodology using the meta-analysis approach to identify the components and infrastructures of Islamic knowledge management. The studies included in this meta-analysis consist of eleven research articles published between 2013 and 2023.
The findings indicate that the knowledge management process consists of the stages of silence, knowledge acquisition, knowledge preservation, knowledge application, and knowledge dissemination. The realization of these processes depends upon the establishment of eight infrastructural dimensions, namely: cultural infrastructure, managerial and leadership support, human resource systems, knowledge groups, continuous improvement, information technologies, knowledge management tools, and formal and informal networks. In addition, five operational stages begin with the effective management of knowledge acquisition.
The primary objective of this study is to identify and explain the main components of Islamic knowledge management within Islamic sources in light of previous research findings. This is because knowledge and its value are so extensively emphasized in the principal religious sources of Islam, such as the Qur'an and numerous traditions, that it seems as though the sole purpose of human life is the acquisition of knowledge and its proper management.

کلیدواژه‌ها [English]

Islam
Organizational Goals
Knowledge
Knowledge Management

مراجع

اخوان، پیمان؛ خادم الحسینی، سیدپیمان. (1392). تبیین مدیریت دانش از دیدگاه اسلام، مدیریت اسلامی، 21(2)، صص 99-126.

باقرزاده، اصغر؛ احمدوند، علی‌محمد؛ دهقان، نبی‌الله؛ سنجقی، محمدابراهیم؛ دهقان ده‌جمالی، کاظم. (1398). نظریه مدیریت دانش اسلامی؛ تبیین مبانی و اصول، تحقیقات بنیادین علوم انسانی، 5(2)، صص 117-15۰.

بنیادی نائینی، علی؛ نوری، بهمن. (1393). مدیریت و ملاصدرا. همایش بین المللی مدیریت.

تاج‌آبادی، حسین؛ نجاتی، مصطفی؛ نیک چهره گل افزایی، منصور. (1397). ارائه الگوی مدیریت راهبردی دانش با تکیه بر اسلام ناب محمدیﷺ، مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، 3(10)، صص 25۰-227.

حاجی‌غلام سریزدی، علی؛ زارع بنادکوکی، عباس؛ تقی‌پور فر، ولی الله. (1399). پویاشناسی مدیریت دانش در سیره امام علی×، پژوهشنامه نهج البلاغه، 8(31)، صص 85-59.

حمزه‌پور، مهدی؛ جوادی، مجتبی. (1395). تبیین و مقایسه مبانی نظری مدیریت دانش از دیدگاه اسلام و غرب، تحقیقات بنیادین علوم انسانی، 2(3)، صص 58-31.

دهخدا، علی اکبر. (1373). ‌لغت‌نامه (ج1۰). تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.

دیلمی، حسن بن احمد. (14۰8ق). اعلام الدین فی صفات المؤمنین. قم: مؤسسه آل البیت.

رضایی نور، جلال؛ آقاخانی، نرگس؛ کرامت‌فر، عبدالصمد. (1395). فناوری‌های مدیریت دانش. قم: دانشگاه قم.

سبحانی، جعفر. (1371). ویژگی‌های عمومی مدیریت از دیدگاه اسلام، مدیریت دولتی، 6(18)، صص 29-16.

فرهمند، وحید؛ قاسی، رؤیا؛ سبحانی فرد، یاسر. (1395). تبیین و مقایسه مبانی ‌معرفت‌شناسی و فلسفی مدیریت دانش از دیدگاه اسلام و غرب، اسلام و پژوهش‌های مدیریتی، 5(12)، صص 121-99.

معین، محمد. (1343). فرهنگ فارسی (ج2). تهران: مؤسسه انتشارات امیر کبیر‌.

مجموعه نویسندگان دانشگاه هاروارد. (1389). مدیریت دانش در جهت توسعه (مترجم: محمد سیف). تهران: شرکت مهندسی نیروی نفت و گاز سپانیر.

منطقی، محسن. (1395). تبیین سازه‌های اساسی مدیریت دانش براساس نهج البلاغه، مطالعات مدیریت انتظامی، 11(4)، صص 53۰-513.

منطقی، محسن؛ اکبری، ظاهر. (1392). مدیریت دانش با الهام از منابع اسلامی، اسلام و پژوهش‌های مدیریتی، 3(1)، صص 79-59.

موسی‌خانی، محمد؛ مانیان، امیر؛ اخگر، بابک؛ جوادی آملی، مرتضی؛ نعمتی شمس‌آباد، حسنعلی. (1392). مدیریت دانش دینی(دین بنیان): طرح مسئله «مدیریت دانش» در «تمدن دینی»، اسلام و مدیریت، 2(3)، صص 7-42.

مهرعلیزاده، یدالله؛ عبدی، محمدرضا. (1388). نظام مدیریت دانش. اهواز: دانشگاه شهید چمران‌.

نظامی‌وند چگینی، هوشنگ؛ جلیلوند، محمدرضا. (1392). نگرش اسلامی به مدیریت در مقابل مدیریت اسلامی، اسلام و مدیریت، 2(3)، صص 123-139.

نعمتی شمس‌آباد، حسنعلی؛ موسی‌خانی، محمد؛ مانیان، امیر. (1394). از نظریه دانش (معرفت‌شناسی) تا مدیریت دانش؛ ارائه مدل مفهومی تأثیر پذیری مدیریت دانش از معرفت‌شناسی، علوم مدیریت ایران، 9(35). صص57-25.

یعقوبی، ابوالقاسم؛ عروتی موفق، اکبر؛ فتحی، فتانه. (1397). سبک‌های مدیریت در نهج‌البلاغه، پژوهشنامه نهج البلاغه، 6(21). صص 77-57.

Mai Nguyen&Sharyn Rundle-Thiele&Ashish Malik and Pawan Budhwar (2021)Impact of technology-based knowledge sharing on employee outcomes: moderation effects of training, support and leadership, Journal of knowledge management.

Sharma. Pankaj. (2004). Knowledge management. New delhi. A.P.H publishing corporation.

Shafigh,HussainVazhathodi AL-Hudawi& Mohammad Borhanden Musah and Abdul Rahim Hamdan,(2014) ,Islamic Worldview on Knowledge Management: Implication for Muslim Education System, World Journal of Islamic History and Civilization.