پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیمدیریت دانش اسلامی2476-72555پاییز و زمستان (پیاپی 10)20250120A Transformation in Analytical Thematic Indexing: The Application of In-Text Relationship Evaluation of Indexes and the Role of Artificial Intelligenceتحول در نمایه‌سازی تحلیلی موضوعی؛ کاربرد ارتباط‌سنجی درون‌متنی نمایه‌ها و نقش هوش مصنوعی در آن9447687610.22081/jikm.2025.69770.1100FAسید مهدیمجیدی نظامیعضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، استادیارJournal Article20240719This study examines and presents an innovative approach to analytical thematic indexing in the field of Islamic studies and humanities. The study focuses particularly on in-text relationship evaluation between the indexes of a work، using advanced AI technologies. Given the extensive volume and complexity of Islamic texts، the development of an efficient system for managing information in this area is necessary. Using an analytical-experimental method، this research examines the practical experiences of indexers، feedback from the information retrieval process، and the latest capabilities of AI. The primary objective of the study is to enhance the information management system in Islamic studies and humanities by designing a new indexing model، establishing connections between the indexes within a work، and improving categorization and retrieval methods using AI tools. The findings indicate the feasibility of creating a comprehensive and efficient indexing system for Islamic studies and humanities. By integrating human knowledge and AI، this system can improve text comprehension، fill research gaps، and facilitate interdisciplinary studiesاین پژوهش به بررسی و عرضه رویکردی نوآورانه در نمایه‌سازی تحلیلی موضوعی در حوزه علوم انسانی-اسلامی می‌پردازد. تمرکز ویژه این مطالعه بر ارتباط‌سنجی درون‌متنی میان‌نمایه‌های یک أثر با بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته هوش مصنوعی است. باتوجه به حجم گسترده و پیچیدگی متون اسلامی، وجود سیستمی کارآمد برای مدیریت اطلاعات در این حوزه ضروری است. این مطالعه با استفاده از روش تحلیلی-تجربی، تجربیات عملی نمایه‌سازان، بازخوردهای حاصل از فرآیند بازیابی اطلاعات، و قابلیت‌های نوین هوش مصنوعی را مورد بررسی قرار می‌دهد. هدف اصلی این پژوهش، ارتقای سیستم مدیریت اطلاعات علوم انسانی-اسلامی از راه طراحی الگویی جدید برای نمایه‌سازی، ایجاد ارتباط میان نمایه‌ها در یک اثر، و بهبود روش‌های دسته‌بندی و بازیابی اطلاعات با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی است. نتایج حاصل نشان‌دهنده امکان ایجاد سیستمی جامع و کارآمد برای نمایه‌سازی در حوزه علوم انسانی-اسلامی است که با تلفیق دانش انسانی و هوش مصنوعی می‌تواند به بهبود فهم متون، تکمیل خلأهای پژوهشی و تسهیل مطالعات میان‌رشته‌ای کمک کند.https://jikm.isca.ac.ir/article_76876_c8f980e53e01f26901717bf86f085a2e.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیمدیریت دانش اسلامی2476-72555پاییز و زمستان (پیاپی 10)20250217Subject Analysis of Deviant Sects and Its Application in the Recurrent Article 500 of the Islamic Penal Codeموضوع‌شناسی فرقههای انحرافی و کاربست آن در «ماده 500» مکرر قانون مجازات اسلامی45817687710.22081/jikm.2025.70354.1101FAعلیمحمدی هوشیارعضو گروه جریان شناسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیاسماعیلآقابابائی بنیعضو گروه مسائل فقهی وحقوقی، پژوهشکده فقه و حقوق، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیJournal Article20241121The laws governing the confrontation with deviant sects must have the necessary comprehensiveness and deterrent power to close the path for the establishment and promotion of such sects. The Recurrent Article 500 of the Islamic Penal Code (approved on January 13، 2021) aims to fill the legal gaps in this regard and has been able to address this issue to a significant extent. Since a precise understanding by the relevant authorities and institutions of the deviant sects is considered a prerequisite for the proper understanding and interpretation of this article and its related provisions، this paper provides a cognitive analysis of deviant sects، offering the necessary foundation for interpreting this article. It examines the nature of sects and their operations in society as the main question of the study، analyzing its application within the context of the mentioned article. In this context، elements such as precise definitions of terms، an introduction to active sects in Iran، harm analysis، and the introduction of mind control methods within sects have been studied. The research method is descriptive-analytical، and in addition to introducing the dimensions of sects، it also analyzes their ideologiesقوانین ناظر به مواجهه با فرقههای انحرافی، باید از جامعیت و مانعیّت لازم برخوردار باشد تا <br />راه را در برابر تأسیس و ترویج آنان ببندد. ماده 500 مکرر قانون مجازات اسلامی (مصوب 24/10/1399)، در پی جبران خلأهای قانونی در این‌باره بوده و توانسته است تا مقدار قابل قبولی به این موضوع بپردازد. ازآنجاکه شناخت دقیق مجریان و نهادهای مربوطه، از فرقههای انحرافی به‌عنوان پیشنیاز فهم و دریافت درست این ماده و مواد مرتبط با آن تلقی می‌شود، این نوشته با عرضه تحلیل شناختی از فرقههای انحرافی، بنمایههای لازم را برای تفسیر این ماده فراهم ساخته و تلاش کرده است تا به چیستی فرقهها و چگونگی عملکرد آنان در جامعه، به‌عنوان پرسش این پژوهش نگریسته و کاربست آن در ماده مذکور را بررسی کند. در این راستا، مؤلفههایی همچون: تعاریف دقیق اصطلاحات، معرفی فرقههای فعال در ایران، آسیب‌شناسی و معرفی روش‌های کنترل ذهن در فرقهها را مورد مطالعه قرار داده است. روش پژوهش، توصیفی- تحلیلی است و افزون بر معرفی ابعاد فرقه، به تحلیل اندیشههای آنان اقدام کرده استhttps://jikm.isca.ac.ir/article_76877_8a51cf89e66b9ac0e05e4fbb87385f58.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیمدیریت دانش اسلامی2476-72555پاییز و زمستان (پیاپی 10)20250217Semantics of the Word "Ja'l" in the Qur'anمعنا شناسی جعل در قرآن821107687810.22081/jikm.2025.69266.1097FAمحمدابراهیم نتاجعضو هیئت علمیJournal Article20240607The semantics of words in sciences always helps us better understand the content، method of reasoning، and expression of the subjects within a science. In fact، semantics is the study and examination of meanings in languages. In general، the study of the relationship between a word and its meaning is called semantics. In the Quran، as in other books and sciences، words are used whose meanings can vary when searching through multiple verses. However، understanding the meanings of Quranic words helps us better comprehend the verses and their semantic relationships with each other. One such word is "Ja'l (جعل)". In this paper، we aim to explore the different meanings of the word "Ja'l" through research and examination، using a descriptive-foundational method. Although "Ja'l" has various meanings in different sciences، it appears that in the Quran، aside from its legal meaning of fraud، deceit، and trickery، it is also used in other meanings such as ontological، legal، and some other contexts. Therefore، explaining the uses of "Ja'l" in its ontological and legal meanings، as well as its effects in ontological and legal matters، constitutes one of the innovations of this paper. Consequently، the aim of this paper is to address the question of what the various meanings of "Ja'l" are according to the related verses and how they are explained، analyzed، and comparedمعناشناسی واژه‌ها در علوم همواره به ما در فهم محتوا، روش استدلال و بیان مطالب یک علم کمک شایانی می‌کند. در حقیقت معناشناسی، دانش بررسی و مطالعه معانی در زبان‌ها است. به‌طورکلی، بررسی ارتباط میان واژه و معنا را معناشناسی می‌گویند. در قرآن مانند کتاب‌ها و علوم دیگر واژه‌هایی به‌کار برده شده که با جستجو در آیات متعدد، معانی گوناگونی از آن بدست می‌آید؛ اما شناخت معانی واژه‌های قرآنی، ما را در فهم بهتر آیات و رابطه معنایی آیات با یکدیگر کمک می‌کند. یکی از آنها واژه «جعل» است. در این نوشتار تلاش می‌کنیم با پژوهش و تتبع، با روش توصیفی - بنیادی معانی گوناگون واژه جعل را دریابیم؛ اما گرچه جعل در برخی از علوم، معانی متفاوتی دارد، اما به‌نظر می‌رسد در قرآن به جزء معنای حقوقی جعل که تقلب، کلاه برداری و حیله‌گری است، در معانی دیگر آن یعنی جعل تکوینی، شرعی، اعتباری و برخی دیگر از معانی به‌کار برده می‌شود؛ ازین‌رو بیان کاربردهای جعل در معانی اعتباری و تکوینی و حتی در آثار امور تکوینی واعتباری از نوآوری‌های مقاله حاضر است؛ بنابراین تلاش می‌شود در این نوشتار به این پرسش پاسخ داده شود که معانی گوناگون جعل باتوجه به آیات مربوطه کدام است و چگونه تبیین، تحلیل و مقایسه می‌شوند.https://jikm.isca.ac.ir/article_76878_7bfa9bd82c45ec0d633d016ab7dec946.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیمدیریت دانش اسلامی2476-72555پاییز و زمستان (پیاپی 10)20250215The Role of Long-Tail Terms in the Development of Thesauruses: Requirements and Challengesنقش واژه‌های دم‌بلند در توسعه اصطلاح‌نامه‌ها، الزامات و چالش‌ها1111407687910.22081/jikm.2025.70570.1102FAحسینحسن زادهعضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیJournal Article20241221The term "term" in a scientific field commonly refers to established terms in that field، which are typically single words like "essence" in philosophy، or occasionally two-word phrases such as "the primacy of existence" and "the validity of essence." The goal of this research is to explain the vital role of words that، from the perspective of experts in a particular field، may not be part of the established terminology of that science but have a significant impact on reflecting the true boundaries of knowledge within a scientific discipline when included in thesauruses. These kinds of words typically have several conditions، which are referred to as "long-tail terms." The research method is descriptive، analytical، and uses a combined approach. By analyzing the content of leading thesauruses and case studies، the opportunities resulting from the use of these types of words in thesauruses development and their impact on expanding the boundaries of knowledge are identified. The findings indicate that using these long-tail terms creates more flexibility and precision in organizing information in thesauruses. Additionally، the results suggest an increase in efficiency in knowledge management and production through the use of such innovative wordsمتبادر از واژه «اصطلاح» در یک رشته علمی، اصطلاحات معهود درآن رشته است که به‌طور معمول تک‌واژه‌ای مثل واژه «ماهیت» در فلسفه، و گاهی دو واژای مانند «اصالت وجود» و «اعتباریت ماهیت» است. هدف این پژوهش تبیین نقش حیاتی واژه‌هایی است که ممکن است از نظر، صاحب‌نظران یک حوزه علمی جزء اصطلاحات معهود آن علم نباشد، ولی وجود آنها در اصطلاح‌نامه‌ها تأثیر بسزایی در بازتاب مرزهای حقیقی دانش در یک رشته علمی است. این سنخ از واژه‌های به‌طور عمده دارای چندین قید هستند که از آن به واژه‌ها یا اصطلاحات دم‌بلند تعبیر می‌شود. روش این تحقیق، توصیفی، تحلیلی و رویکردی ترکیبی است. با تحلیل محتوای اصطلاح‌نامه‌های پیشرو و مطالعات موردی، فرصت‌های ناشی از استفاده از این نوع از واژه‌ها در توسعه اصطلاح‌نامه‌ها و تأثیر آن در گسترش مرزهای دانش شناسایی می‌شود. یافته تحقیق نشان می‌دهد استفاده از این واژه‌های دم‌بلند موجب ایجاد انعطاف‌پذیری و دقت بیشتر در سازمان‌دهی اطلاعات در اصطلاح‌نامه‌ها می‌شود؛ همچنین یافته‌ها حاکی از افزایش کارایی در مدیریت و تولید دانش از راه استفاده از چنین واژه‌هایی نوآورانه است.https://jikm.isca.ac.ir/article_76879_53a59b84414b6fed337044d1cb2ba4aa.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیمدیریت دانش اسلامی2476-72555پاییز و زمستان (پیاپی 10)20250217The Discovery of the Semantic System of Virtue and Corruption in the Thought of Ayatollah Mesbah Yazdiکشف منظومه معنایی صلاح و فساد در اندیشه آیت‌الله مصباح یزدی1411707688010.22081/jikm.2025.67586.1089FAفاطمههدایتی عزیزیبابلمرتضیعبدی چاریکارشناس در جایگاه هیئت علمیزینبشکری چوبیطلبه سطج چهار رشته تفسیر تطبیقی حوزه علمیه خواهرانJournal Article20231017The Exploration of issues faced by society paves the way for more purposeful planning. The concepts of virtue and corruption and their definitions vary across different schools of thought. Given the diverse interpretations of virtue and corruption within ethical schools and by scholars such as Allameh Mesbah Yazdi، this study seeks to answer the pivotal question: what is the perspective of virtue and corruption in ethical schools of thought versus Allameh Mesbah Yazdi's view، and which is more appropriate? The aim is to highlight the commonalities and differences in these viewpoints، providing a clearer and more accurate understanding. Through a descriptive-analytical approach، based on existing sources and articles، this research concludes that both the Quran and Allameh Mesbah Yazdi affirm the existence of genuine virtue and corruption. The stance of ethical schools، which denies the precise meanings of these concepts، is not acceptable، as it implies the non-existence of absolute virtue and corruption. Ultimately، for any type of religious virtue، a legitimate interpretation must be accepted to differentiate between what is clear and what is ambiguous، as Islamic concepts—according to the Quran—have an absolute meaning for virtue and corruption، which is essential for distinguishing between themکاوش در مسائل مورد ابتلاء جامعه، مسیر را برای برنامه‌ریزی هدفمندتر، هموار می‌نماید. صلاح و فساد و تعریف‌های متبادر از آن، ازجمله مفاهیمی هستند که در مکتب‌ها و نحله‌های گوناگون، تعریف متفاوتی دارند. حال، نظر به تعریف و برداشت متغیر از صلاح و فساد در گروه‌های فکری اعم از مکاتب اخلاقی و برخی عالمان صاحب‌نظر مانند علامه مصباح یزدی، در پی پاسخ به این مسئله کانونی هستیم که میان نگاه مکاتب اخلاقی و نظر علامه مصباح یزدی(ره)، نظر اصلح کدام است؟ تا ضمن برشمردن نقطه مشترک و متمایز در این أمر، بینش و کنش درست‌تری را به منصه ظهور رساند. به‌همین منظور مطابق با منابع و مقالات موجود، با روش توصیفی- تحلیلی، کنکاش شد و حاصل سخن آنکه ضمن اذعان قرآن کریم و علامه مصباح، بر وجود حقیقی صلاح و فساد، نمی‌توان نظر مکاتب اخلاقی بر عدم وجود معانی دقیق از صلاح و فساد را پذیرفت؛ زیرا لازمه آن عدم وجود، صلاح و فساد مطلق است و نهایت اینکه برای هرنوع صلاح دینی باید قرائت معتبری را برای تمییزدادن این أمر از امور مشتبه پذیرفت. چون در مفاهیم اسلامی و مطابق با آیات قرآن، معنای مطلقی برای مفهوم صلاح و فساد وجود دارد که البته نقش تعیین‌کننده و کلیدی خواهد داشت و برای هرنوع اصلاح دینی، باید قرائت معتبری از دین را پذیرفت تا بتوان با آن، صلاح و فساد را از یکدیگر تمییز دادhttps://jikm.isca.ac.ir/article_76880_b5f6e95d226b1f4e08c8f36845fda437.pdfپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیمدیریت دانش اسلامی2476-72555پاییز و زمستان (پیاپی 10)20250217The Structuralist Semanticsمعناشناسی ساخت‌گرایانه1711937688110.22081/jikm.2024.69523.1099FAعیسیموسی زادهپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیJournal Article20240714In Saussure's thought، language is a passive and collective، universal system of signs، agreed upon by the members of a community، which is installed and fixed in their minds like software. The signs of language only gain their value، role، and meaning in relation to each other within the system، and they are contrasted with one another. Therefore، it is not the form، gender، or other characteristics that determine the role، value، and meaning of a sign، but the structure، rules، and conventions. In fact، it is language that makes speech and thought possible by creating distinctions. In this way، the source of meaning in structuralist thought is language، which، according to the features assigned to it، exists before the speaker and text. This study، using a descriptive-analytical method، aims to explain Saussurian structuralist semantics while highlighting the shortcomings of this approach. The result of the study shows that Saussure’s structural semiotic system is like a dictionary، where signs are mechanically connected to referents in a closed، collective system، and signs are distinguished from one another in a structural order. As a result، the word is considered the unit of meaning study، and linguistic knowledge is treated as encyclopedic knowledge. When we consider the word as the unit of meaning study، we assume that words have meaning before being placed in a sentence، whereas the meaning of a word cannot be analyzed independently of the context it is used in، the prevailing atmosphere، and the information stored in the memory of language usersزبان در اندیشه سوسور، أمری منفعل و نظامی جمعی و همگانی (نه اجتماعی) از نشانه‌هاست که مورد توافق اعضای جامعه بوده و همچون نرم‌افزاری روی ذهن اعضای جامعه نصب و تثبیت شده است. نشانه‌های زبان در نسبت با هم و تنها در درون یک نظام است که ارزش، نقش و معنای خاص خود را پیدا می‌کنند و در تقابل با هم قرار می‌گیرند؛ بنابراینوظیفه، نقش، ارزش و معنای یک نشانه را ساختار، قواعد و قراردادها هستند که تعیین می‌کند نه شکل، جنس و... آنها. در واقع این زبان است که با تمایزاتی که فراهم می‌کند، امکان سخن‌گفتن و اندیشیدن را فراهم می‌کند. به این ترتیب عامل و خاستگاه معنا در اندیشه ساخت‌گرایان زبان است، چیزی که باتوجه به ویژگی‌هایی که برایش برمی‌شمارند، قبل از سخن‌ور و ماتن وجود دارد. تحقیق حاضر با روش توصیفی_تحلیلی بر آن است تا ضمن توضیح معناشناسی ساخت‌گرایانه سوسوری، کاستی‌های این نوع از معناشناسی را مورد توجه قرار دهد. نتیجه تحقیق حاضر نشان می‌دهد که نظام نشانه‌شناسی ساخت‌گرای سوسوری، همانند فرهنگ لغتی است که با منطقی مکانیکی، دال‌ها را در یک نظام بسته همگانی بر مدلول‌ها پیوند می‌زند و در یک نظم ساختاری نشانه‌ها را از هم متمایز می‌کند. درنتیجه واژه را به‌عنوان واحد مطالعه معنی در نظر گرفته و دانش زبانی از دانش دایرة‌المعارفی تفکیف می‌کنند. وقتی واحد مطالعه معنی را واژه در نظر بگیریم، واژه‌ها را پیش از اینکه در جمله قرار گیرند دارای معنی می‌دانیم، در صورتی که معنای واژه مستقل از بافتی که در آن بکار رفته و فضای حاکم بر آن و اطلاعات موجود در حافظه کاربران زبان قابل بررسی نیستhttps://jikm.isca.ac.ir/article_76881_1ca02a5fba788a5958b59dbe97b7b6c1.pdf